เปิดเส้นทางการศึกษาพระพุทธศาสนา นักธรรม ธรรมศึกษา และบาลีศึกษา เริ่มต้นอย่างไร

การศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรม แบ่งเป็น 2 สายใหญ่ ๆ คือ

1. นักธรรม (สำหรับพระภิกษุและสามเณร)
มี 3 ชั้น ได้แก่

นักธรรมชั้นตรี
นักธรรมชั้นโท
นักธรรมชั้นเอก
โดยปกติจะต้องสอบผ่านตามลำดับขั้นก่อน คือ ตรี → โท → เอก ไม่สามารถข้ามชั้นได้ (Gongtham)

วิชาที่สอบหลัก ๆ ได้แก่

เรียงความแก้กระทู้ธรรม
ธรรมวิภาค
พุทธประวัติ
วินัยบัญญัติ (DMC)
ปัจจุบันการสอบนักธรรมจัดปีละ 1 ครั้งทั่วประเทศ โดยสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวงเป็นผู้กำหนดวันสอบและประกาศผลสอบ (Dhamma Study)


2. ธรรมศึกษา (สำหรับฆราวาส)
เป็นหลักสูตรเดียวกับนักธรรม แต่ปรับให้เหมาะกับคฤหัสถ์

มี 3 ชั้นเช่นกัน คือ

ธรรมศึกษาชั้นตรี
ธรรมศึกษาชั้นโท
ธรรมศึกษาชั้นเอก
ต้องสอบผ่านตามลำดับขั้นก่อนเช่นกัน คือ ตรี → โท → เอก

วิชาที่สอบแตกต่างจากนักธรรมเล็กน้อย เช่น

ธรรมศึกษาชั้นตรี

เรียงความแก้กระทู้ธรรม
ธรรม
พุทธ
ศาสนพิธี
เบญจศีล-เบญจธรรม

ธรรมศึกษาชั้นโท

เรียงความแก้กระทู้ธรรม
ธรรม
อนุพุทธประวัติ
ศาสนพิธี
อุโบสถศีล

ธรรมศึกษาชั้นเอก

เรียงความแก้กระทู้ธรรม
ธรรมวิจารณ์
พุทธานุพุทธประวัติ
กรรมบท 

การสอบธรรมศึกษาก็จัดปีละ 1 ครั้งทั่วประเทศเช่นกัน โดยส่วนใหญ่มักสอบช่วงเดือนพฤศจิกายนของทุกปี


สอบที่ไหน?
พระภิกษุและสามเณร สอบที่สำนักเรียนหรือวัดที่ขึ้นทะเบียนเป็นสนามสอบนักธรรม
ฆราวาส สอบได้ที่โรงเรียน วัด มหาวิทยาลัย หรือสำนักเรียนที่เปิดเป็นสนามสอบธรรมศึกษาในจังหวัดของตน 
สามารถตรวจสอบสนามสอบและสมัครได้ผ่านระบบของสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง